Składka zdrowotna i ZUS 2026: koniec preferencji dla najmniejszych — ile naprawdę zapłacisz

Od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie zmiany w składce zdrowotnej, na które przedsiębiorcy czekali z obawą od kilkunastu miesięcy. Minimalna podstawa to już 100% minimalnego wynagrodzenia, a nie 75% jak w 2025 r. Płaca minimalna w 2026 r. wynosi 4 806 zł, więc minimalna składka zdrowotna podskoczyła do 432,54 zł miesięcznie. Jest ważny niuans, o którym mało kto mówi: dla osób na skali i liniowym rok składkowy zaczyna się 1 lutego, więc nowa minimalna kwota obowiązuje ich faktycznie dopiero od składki za luty 2026 r. (płatnej do 20 marca). W tym tekście pokazuję na konkretnych wyliczeniach, ile zapłacisz w 2026 r. na każdej formie opodatkowania.

Co się zmieniło w 2026

Najgłośniejsza zmiana dotyczy minimalnej podstawy wymiaru składki zdrowotnej. Do końca 2025 r. obowiązywała preferencja: przedsiębiorca, którego dochód (na skali lub liniowym) był niewielki albo wręcz ujemny, płacił zdrowotną od 75% płacy minimalnej. Ta ulga zniknęła. Podstawa to teraz pełne 100% wynagrodzenia minimalnego — w praktyce 4 806 zł. Składka liczona jako 9% z tej kwoty daje 432,54 zł miesięcznie.

Dla porównania: w "starej" minimalnej zdrowotnej (75% × 4 666 zł × 9% ≈ 314,96 zł) różnica wynosi blisko 1 410 zł rocznie — i to nawet, jeżeli prowadzisz mikrodziałalność albo wykazujesz stratę.

Składki społeczne i FP w 2026 — szybkie przypomnienie

Składki społeczne dla przedsiębiorcy liczy się od podstawy stanowiącej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 r. prognozowane przeciętne wynagrodzenie to 9 420 zł, więc podstawa wynosi 5 652 zł (a nie 5 203,80 zł, jak w 2025). Pełny pakiet składek (emerytalna, rentowa, chorobowa dobrowolna, wypadkowa) plus Fundusz Pracy zamyka się kwotą ok. 1 927 zł miesięcznie. Dochodzi do tego zdrowotna — minimum 432,54 zł — więc łączny ZUS "zwykły" przy minimalnych podstawach to ok. 2 359 zł miesięcznie, zanim w ogóle policzymy podatek dochodowy.

Składki preferencyjne (24 miesiące od rozpoczęcia działalności) liczy się od 30% płacy minimalnej, czyli od 1 441,80 zł. Pakiet społecznych w tej wersji to ok. 456 zł miesięcznie, ale uwaga — do tego zawsze dochodzi zdrowotna w pełnej wysokości 432,54 zł, bo preferencja społecznych nie zwalnia ze zdrowotnej. Realny "preferencyjny" ZUS to więc ok. 889 zł miesięcznie.

Tabela porównawcza form opodatkowania w 2026

Poniżej zestawienie składki zdrowotnej dla najczęstszych form opodatkowania JDG. Stawki ryczałtu liczone od przeciętnego wynagrodzenia za IV kw. 2025 r. = 9 228,64 zł (obwieszczenie GUS z 22 stycznia 2026 r.).

Forma opodatkowania	Sposób liczenia zdrowotnej	Min. miesięcznie	Próg / uwaga
Skala podatkowa (12% / 32%)	9% od dochodu, nie mniej niż 9% z 4 806 zł	432,54 zł (od lutego)	za styczeń 2026: minimum 314,96 zł
Podatek liniowy (19%)	4,9% od dochodu, nie mniej niż 9% z 4 806 zł	432,54 zł (od lutego)	odliczenie od dochodu max 14 100 zł rocznie
Ryczałt — przychód do 60 000 zł	9% z 60% przeciętnego wynagrodzenia	498,35 zł	podstawa 5 537,18 zł
Ryczałt — przychód 60 001–300 000 zł	9% ze 100% przeciętnego wynagrodzenia	830,58 zł	podstawa 9 228,64 zł
Ryczałt — przychód powyżej 300 000 zł	9% ze 180% przeciętnego wynagrodzenia	1 495,04 zł	podstawa 16 611,55 zł
Karta podatkowa	9% ze 100% płacy minimalnej	432,54 zł	od 2026 r. brak preferencji 75%

Trzy rzeczy warto sobie tu zaznaczyć. Po pierwsze — karta podatkowa straciła preferencyjną podstawę 75%. Wcześniej karta była ostatnią formą, w której zdrowotna była liczona od niższej kwoty; od 2026 r. tam też płaci się 432,54 zł. Przypominam też, że od 2022 r. karty nie można już wybrać "od zera" — korzystają z niej tylko ci, którzy mieli ją przed zmianą i kontynuują. Po drugie — na ryczałcie nie liczy się dochodu, tylko przychód, i nadal można odliczyć 50% zapłaconej zdrowotnej od przychodu. Po trzecie — na liniowym nadal działa limit odliczenia: w 2026 r. od dochodu można odjąć maksymalnie 14 100 zł zapłaconej składki zdrowotnej. Dla osób z wysokim dochodem to ważny próg, bo realne obciążenie zdrowotną przy stawce 4,9% potrafi być wyraźnie wyższe.

Trzy symulacje — Anna, Marek i Paweł

Żeby liczby były namacalne, przeliczam roczne obciążenie dla trzech typów klientów, których spotykam najczęściej w gabinecie.

Anna — fryzjerka na ryczałcie, przychód 90 000 zł rocznie

Anna mieści się w drugim progu ryczałtu (60 001–300 000 zł). Zdrowotna miesięczna: 830,58 zł × 12 = 9 966,96 zł rocznie. Do tego ZUS społeczny (zakładamy, że Anna jest już po preferencji): ok. 1 927 zł × 12 ≈ 23 124 zł. Razem składki: ok. 33 091 zł rocznie, plus podatek ryczałtowy (dla usług fryzjerskich 8,5%) liczony od przychodu pomniejszonego o 50% zapłaconej zdrowotnej.

Marek — programista na liniowym, dochód 240 000 zł rocznie

Marek liczy zdrowotną jako 4,9% z dochodu: 240 000 × 4,9% = 11 760 zł rocznie (czyli ok. 980 zł miesięcznie). Cała kwota mieści się jeszcze w limicie odliczenia 14 100 zł, więc całość odejmie od dochodu w PIT. Społeczne — ok. 23 124 zł rocznie. Podatek liniowy 19% liczony od dochodu pomniejszonego o składki społeczne i o (max 14 100 zł) składek zdrowotnych.

Paweł — handlowiec na skali, dochód 70 000 zł rocznie

Paweł zdrowotną liczy jako 9% z dochodu: 70 000 × 9% = 6 300 zł rocznie (525 zł miesięcznie). Powyżej minimum, więc 432,54 zł nie ma tu zastosowania. Społeczne ok. 23 124 zł rocznie. Na skali zdrowotnej nie odlicza się od dochodu (to wciąż boli przy tej formie), ale za to ma kwotę wolną 30 000 zł i pierwszy próg 12%.

Kiedy warto zmienić formę opodatkowania

Każdy styczeń to klasyczny moment przeglądu: czy forma, którą wybraliśmy "dla świętego spokoju" kilka lat temu, dalej się opłaca. Po zmianach 2026 r. ten przegląd jest jeszcze ważniejszy. Kilka wskazówek z mojej praktyki:

• Ryczałt bywa najtańszy przy niskich kosztach i przewidywalnym przychodzie (IT, marketing, kosmetyka, drobne usługi). Trzeba tylko sprawdzić właściwą stawkę PKWiU — to nadal kopalnia pomyłek.
• Liniowy robi się sensowny dopiero powyżej ok. 130–150 tys. zł dochodu rocznie (po przekroczeniu pierwszego progu skali). Warto pamiętać o limicie odliczenia 14 100 zł — przy dochodzie 300 tys. zł i więcej zdrowotna realnie przestaje być "ulgą podatkową".
• Skala wraca do gry przy korzystaniu z ulg (np. wspólne rozliczenie z małżonkiem, ulga na dzieci), bo tu odliczenia działają najszerzej.
• Karta podatkowa — jeśli ją masz, sprawdź, czy nie utracisz prawa do niej (np. przekroczenie liczby zatrudnionych); od 2022 r. nie można jej wybrać na nowo, a od 2026 r. nie ma już preferencji 75%.

Termin na zmianę formy opodatkowania to 20. dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskałeś pierwszy przychód w danym roku. Dla większości aktywnych JDG oznacza to praktycznie 20 lutego 2026 r. — jeśli pierwszy przychód w 2026 r. pojawił się w styczniu. Po tym terminie zmiana w bieżącym roku nie jest już możliwa. Zgłoszenie idzie elektronicznie przez CEIDG — załatwiamy to w 10 minut, pod warunkiem, że wcześniej spokojnie policzyliśmy warianty.

Mały ZUS Plus 2026 — nowe zasady karencji

Drugą zmianą wartą uwagi jest Mały ZUS Plus. To ulga w składkach społecznych (nie zdrowotnej!) dla przedsiębiorców, których przychód w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł. Składki liczy się od indywidualnej podstawy zależnej od dochodu. Sam limit 36 miesięcy w ciągu kolejnych 60 obowiązuje od czasu wprowadzenia Małego ZUS+ (luty 2020 r.), więc to nie jest nowość. Nowość 2026 r. to dwie rzeczy: po pierwsze, ZUS "resetuje" licznik 36 miesięcy — od stycznia 2026 r. każdy uprawniony może zacząć korzystać od zera, niezależnie od tego, ile miesięcy już wykorzystał. Po drugie, karencja po wykorzystaniu pełnych 36 miesięcy skróciła się z 60 miesięcy do 24. W praktyce wracasz do ulgi szybciej.

Termin zgłoszenia do Małego ZUS Plus za 2026 r. mija 2 lutego 2026 r. (bo 31 stycznia wypada w sobotę). Zgłoszenia dokonujesz przez ZUS PUE — kody tytułu ubezpieczenia 05 90 / 05 92. Jeśli nie zdążysz, w tym roku już z ulgi nie skorzystasz — czekasz do stycznia 2027 r.

Najczęstsze pułapki, które widzę u klientów

• "Mam preferencję, więc zdrowotna mnie nie dotyczy" — dotyczy. Preferencja społecznych nie zwalnia z minimum 432,54 zł.
• Zapomniany termin 20 lutego na zmianę formy opodatkowania — najczęściej tracą na tym freelancerzy IT, którzy weszli w 2025 r. na liniowy "bo wszyscy tak robią", a w 2026 r. zarobią mniej i ryczałt byłby tańszy.
• Brak zgłoszenia do Małego ZUS Plus w styczniu — formalność na 5 minut, a daje 5–7 tys. zł rocznej oszczędności.
• Liczenie zdrowotnej na liniowym bez uwzględnienia limitu 14 100 zł — przy wysokich dochodach realne obciążenie zdrowotną jest wyższe niż się wydaje.
• Mieszanie podstaw — minimalna składka zdrowotna 432,54 zł działa "od dołu" niezależnie od dochodu; nie pomylcie tego z 60% przeciętnego wynagrodzenia (5 652 zł), które jest podstawą społecznych.

Styczeń i luty to jedyne dwa miesiące w roku, w których naprawdę możemy zdecydować, jak będzie wyglądał nasz rachunek podatkowy. Wykorzystajmy je — niezależnie od tego, czy zmieniamy formę, czy tylko upewniamy się, że ta obecna nadal pasuje.